Workshops Zicht in Ghana

Workshops Zicht in Ghana

Paul Traas
Paul Traas - 9 januari 2018

Hoe denken designers in Ghana? Daar kwamen we achter in onze workshops aan studenten in Ghana. Zicht werd gevraagd om met workshopmateriaal onder de arm op het vliegtuig te stappen en het Afrikaanse onderwijs in te duiken. Hoe verliep dit avontuur?

Waar? In Ghana dus!

Via het Ghana Design Network (GDN) exporteert de Nederlandse designwereld haar kennis en ervaring op het vlak van branddesign en designstrategie naar Ghana. Peter Kersten, oud-voorzitter van Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers (BNO), heeft Zicht benaderd met de vraag kennis te delen over ontwerpen in het algemeen en Digital Design in het bijzonder.

Van oorsprong is Zicht opgezet door twee industrieel ontwerpers en een architect. Onze wortels zitten diep in de ontwerpklei en creatieve industrie. Interesse en sympathie hiervoor is altijd gebleven en de banden met de BNO zijn onlangs aangehaald met een rol in het Algemeen Bestuur.

Het creëren van een ontwerpcultuur in Ghana

In 2015 werd het Ghana Design Network (GDN) gelanceerd. Het algemene doel van  het GDN is om te helpen bij het creëren van een levendig en inspirerend design-ecosysteem in Ghana, met de nadruk op:

  • Product- en industrieel ontwerp
  • Communicatie- en merkontwerp
  • Web- en digitaal ontwerp
  • Interieur- en ruimtelijk ontwerp
  • Serviceontwerp

Dit omvat het creëren van een infrastructuur waarmee Ghanese ontwerpers, ondernemers, studenten, scholen en overheid elkaar kunnen ontmoeten tijdens evenementen zoals lezingen, debatten, prijsuitreikingsceremoniën en masterclasses.

De inhoud van de gegeven workshops was tweeledig. Enerzijds vertelden we over de werkomgeving en het proces in ons bureau als voorbeeld van de Nederlandse Digital Designpraktijk. Dit gaf inzicht in de -voor Ghanese studenten- wondere wereld van de “Dutch webdesign agencies”.

Anderzijds stond er een stuk ontwerptheorie en praktische oefening op het programma: An Introduction to Design Thinking (van het Institute of Design at Stanford.)

Design Thinking - Institure of Design at Stanford

Het model is laagdrempelig en toepasbaar op Digital Design van sites en (mobiele) applicaties.

De grootste uitdaging voor de Ghanese studenten was het onderdeel Empathize en Define. Een ontwerper moet zich goed in kunnen leven in de vraag van de klant en deze proberen te specificeren. Echter, vaak nog belangrijker, is dit te herleiden naar een bovenliggende behoefte die de opdrachtgever zelf niet altijd weet te formuleren. Een ontwerper heeft als taak die bovenliggende behoefte te vinden en daar een goede oplossing voor te bedenken.

Leren om tegendraads te zijn

Waar de Ghanese studenten moeite mee hadden was om te zien dat er überhaupt een bovenliggende behoefte is. Ze gingen braaf met de geformuleerde opdracht (ontwerp een portemonnee of een app) aan de slag zonder zich af te vragen waaróm ze het moesten ontwerpen.

Ghanees klaslokaal met studenten bezig met designworkshop

Het is deels verklaarbaar door de culturele achtergrond. De Ghanees is gevoelig voor autoriteit en volgzaam, daar waar De Hollander te boek staat als wars van autoriteit en tegendraads. Dus als de opdrachtgever in Ghana een groene fiets laat ontwerpen wordt het een groene fiets. In Nederland zouden we zeggen: waarom een fiets? En de kleur zien we later nog wel.

Bij deze culturele bagage hoort ook een ingebakken beleefdheid en respectvolle aandacht die studenten hadden voor mijn verhaal. Heerlijk! Ze luisterden aandachtig en sommigen durfden na enige aanmoediging ook vragen te stellen, maar meestal startte de dialoog vanuit mij.

Op het onderdeel Prototype bouwen, uit het ontwerpmodel, haalden alle studenten dikke voldoendes. Een prototype bouwen met wat plak- en knipwerk is puur ambachtelijk handwerk en met dat talent is blijkbaar heel Ghana geboren.

Blije en energieke studenten

In één week kon ik kennismaken met twee universiteiten en een college. De sfeer was overal heel positief en er heerst een blijmoedige open en krachtige stemming op de gemiddelde campus.

Het is fantastisch om eens niet als toerist door een land als Ghana te reizen maar ook daadwerkelijk iets te kunnen doen en bijdragen.

Groepsfoto Paul Traas in Ghana

Lessons learned

  • Ghana is geen rijk land maar wel betrekkelijk vrij, stabiel en democratisch. En dat is verreweg het grootste goed ten opzichte van de omringende landen die dat allemaal niet hebben. Dit is misschien een verklaring waarom er in het land ook een breed gedragen gevoel van optimisme heerst.

  • Het is een geweldig avontuur om zo een week lang vrijblijvend te mogen meedraaien in een academische omgeving in een land dat zo afwijkt van wat mij bekend is: no strings attached en open voor alle indrukken die er op mij afkwamen.
    Dit is natuurlijk mogelijk gemaakt door een goede voorbereiding en begeleiding van het Ghana Design Network (dank aan Peter Kersten en Joana Chemel) en door de enorm hartelijke, gastvrije mensen die ik ontmoet heb.

  • De grootste verrassing was “De Ghanees”: sterke veerkrachtige mensen, positief over wat de toekomst zal gaan brengen en goedlachs met gevoel voor humor en enige zelfspot. (Met dank aan de Britse ex-kolonisator misschien?). Ook heerst er een on-Nederlandse rustig-maar-het-komt-wel-goed-en-anders-maar-niet-houding die soms kan uitmonden in tropische traagheid.

  • Het is een leerzame uitdaging om het belang van (Digital) Design goed te vertalen naar een hele andere cultuur met haar eigen geschiedenis en kenmerken, in een compleet andere fase van ontwikkeling dan de Nederlandse. Van nature ben je gewend om binnen de kaders van je eigen ervaringen naar nieuwe dingen te kijken, maar dat bleek al snel ontoereikend en die kaders zijn behoorlijk opgerekt in Ghana: geestverruimend!

  • Volgzaamheid en respect voor autoriteit maakt het lastig voor de Ghanese studenten om kritisch vragen te stellen over een ontwerpopdracht. Ze zijn in dat opzicht veel te beleefd. Zeker in vergelijking met de eigenzinnige (lompe) directheid van De Hollander.

  • Gewoon een mooie herinnering: sterke sportieve jonge Ghanezen die fanatiek aan het voetballen waren in een oud fort aan de kust van Accra, volgespoten met graffiti daar waar vroeger eens slaven doorgevoerd werden naar de rest van de wereld. Geen greintje historische lijdzaamheid: zij zullen de toekomst vormgeven.
    Voetbal in een oud fort in Accra

Dit avontuur is dankzij velen tot stand gekomen. Speciale dank echter voor Jessy van Os voor de hulp bij het vinden van het juiste lesmateriaal, Daniel Plazier voor de support bij het maken van de presentaties en zoals eerder al genoemd: Uncle Peter P (Kersten) voor alle begeleiding, gezelligheid en inspiratie.